Laten we eerst een veelvoorkomend misverstand uit de wereld helpen: een aero racefiets is niet hetzelfde als een triathlon fiets of tijdritfiets. Een tijdritfiets is gebouwd voor soloritten, heeft een vast ligstuur en is vaak verboden in gewone wielerkoersen omdat het stuurgedrag te traag is voor in een peloton. Een aero racefiets heeft gewoon een traditioneel racestuur en is honderd procent goedgekeurd om veilig mee in groepen (waaiers) te rijden.
In de racefiets koopgids onderscheiden we grofweg drie categorieën. Waar een endurance fiets gericht is op een comfortabele, rechtop-zithouding voor lange dagen, en een klimfiets (lightweight) is gebouwd met ranke, ronde buizen om elke overbodige gram af te schudden, draait de aero fiets puur om luchtweerstand. Het frame is vaak iets zwaarder dan een pure klimfiets, omdat er simpelweg meer carbon nodig is om de platte, brede buisvormen te creëren. Op het vlakke weegt dit kleine beetje extra gewicht echter ruimschoots op tegen de enorme aerodynamische winst.
[Check prijs bij ###COPYCODE1###]Als je goed naar een aero frame kijkt, vallen de massieve, platte buizen direct op. Zeker de schuine buis en de zadelpen zien er van de zijkant erg breed uit, maar zijn van voren flinterdun. Vroeger maakten fabrikanten deze buizen in een perfecte, langwerpige druppelvorm. Dat sneed prachtig door de wind, maar die lange punten aan de achterkant maakten het frame erg zwaar en bovendien extreem zijdelings 'slap' bij het aanzetten voor een sprint.
HANDIG: het Kammtail-principe uitgelegd. Tegenwoordig gebruikt vrijwel elk fietsmerk zogenaamde 'Kammtail' buisvormen. Dit is een druppelvormige buis, waarbij de scherpe punt aan de achterkant recht is afgesneden. De wind stroomt langs de buis en 'denkt' als het ware dat de punt er nog zit, waardoor de luchtstroom naadloos en zonder wervelingen weer samenkomt. Het grote voordeel voor jou als fietser? Het frame is veel stijver, aanzienlijk lichter en net zo aerodynamisch als een onhandige druppelvorm.
Je kunt het duurste, meest gestroomlijnde frame ter wereld kopen, maar als jijzelf als een parachute op de fiets zit, heeft het allemaal geen zin. Jij bent immers zelf verantwoordelijk voor zo'n 80% van de totale windvang. Daarom is de geometrie (de verhoudingen van het frame) van een aero racefiets altijd gericht op een diepe en uitgestrekte zithouding.
We kijken hierbij vooral naar de 'Stack' en de 'Reach'. De stack (hoe hoog het stuur staat ten opzichte van de trapas) is bij een aero fiets erg laag. De reach (hoe ver het stuur van je af staat) is juist relatief lang. Hierdoor word je gedwongen om je bekken te kantelen, je rug platter te maken en je schouders te verlagen.
LET OP: de noodzaak van lenigheid en sterke rompspieren. Omdat de balhoofdbuis bij een aero fiets erg kort is, kom je sportief en diep te zitten. Dit ziet er professioneel uit, maar het vereist wel dat je hamstrings, onderrug en rompspieren (core) deze houding urenlang kunnen verdragen. Als je te weinig flexibiliteit hebt, ga je na verloop van tijd onbewust met gestrekte armen fietsen of kom je met je handen bovenop het stuur zitten om je rug te ontlasten. Op dat moment verlies je al het aerodynamische voordeel van de fiets. Ben je blessuregevoelig of wat ouder? Bespreek dan vooraf met een fietsspecialist of een aero geometrie wel bij jouw lichaam past, of dat je beter af bent op een sportieve endurance fiets.
Als je lichaam dankzij de juiste geometrie eenmaal goed en diep op de fiets zit, is de voorkant van de fiets het eerstvolgende punt waar de wind op botst. Bij een moderne aero racefiets is dit gebied dan ook volledig geoptimaliseerd. Het opvallendste kenmerk? Je ziet helemaal niets meer. Geen remleidingen, geen versnellingskabels, alles is weggewerkt.
Waar kabels vroeger als waslijnen voor het stuur hingen, worden ze bij aero fietsen binnendoor geleid. Ze lopen direct vanaf de hendels door het stuur, via de stuurpen en het balhoofd rechtstreeks het frame in. In een windtunnel scheelt het verwijderen van zichtbare kabels al snel enkele watts aan weerstand. Naast de 'gratis' snelheid levert het ook een waanzinnig strak uiterlijk op en voorkomt het dat kabels tegen de lak van je frame schuren.
LET OP: de nadelen voor onderhoud. Deze prachtige integratie heeft wel een flinke keerzijde. Het vervangen van een balhoofdlager, wat bij een normale racefiets een eenvoudig klusje is, wordt bij een aero fiets al snel een hoofdpijndossier. Omdat alle leidingen door het lager heen lopen, moeten vaak de hydraulische remleidingen losgekoppeld (en daarna opnieuw ontlucht) worden. Als je zelf niet zo'n handige sleutelaar bent, hou er dan rekening mee dat de uurtarieven bij de fietsenmaker voor dit soort onderhoud een stuk hoger uitvallen.
Om de voorkant nog strakker te maken, zijn aero racefietsen in het hogere segment tegenwoordig vrijwel altijd uitgerust met een '1-piece cockpit'. Dit is een stuur waarbij de beugel zelf en de stuurpen uit één massief stuk carbon zijn gegoten. Dit ontwerp is loeistijf, wat fantastisch aanvoelt als je uit het zadel komt voor een eindsprint; er zit geen enkele flex of buiging in het stuur.
Toch is dit ook direct het grootste compromis bij de aanschaf van een aero fiets. Omdat de stuurpen niet los is, kun je deze niet simpelweg vervangen voor een korter of langer exemplaar als je niet lekker zit. Wil je na een bike fitting je houding een centimeter aanpassen? Dan moet je direct de volledige carbon cockpit vervangen, wat al snel honderden euro's kost. Het is dus van cruciaal belang dat je vóór aankoop de juiste maatvoering (reach en stuurpenlengte) honderd procent zeker weet. Lees hier eventueel meer over in onze fietssturen koopgids.
[Check prijs bij ###COPYCODE2###]Naast de vorm en integratie is de breedte van het stuur minstens zo belangrijk geworden. Jarenlang was de vuistregel: de breedte van je stuur moet gelijk zijn aan de breedte van je schouders (vaak 42 of 44 centimeter). De jacht op aerodynamica heeft deze theorie echter volledig op zijn kop gezet.
TIP: maak je frontale oppervlak kleiner. Steeds meer renners kiezen bewust voor een veel smaller stuur (soms 38 of zelfs 36 centimeter breed). Door je handen dichter bij elkaar te plaatsen op de remhendels, worden je armen naar binnen getrokken en klappen je schouders in. Dit verkleint de windvang van je bovenlichaam aanzienlijk, wat de luchtweerstand direct vermindert. Om te zorgen dat je in snelle afdalingen toch nog stabiel kunt sturen, hebben veel van deze moderne aero-sturen tegenwoordig een lichte 'flare'. Dit betekent dat het stuur onderin de beugels (de drops) iets breder uitloopt dan bovenop bij de remhendels, zodat je de perfecte balans houdt tussen snelheid op het vlakke en controle in de bochten.
Je kunt het stuur nog zo smal maken en alle kabels perfect wegwerken, maar als je vervolgens lage, standaard trainingswielen in je snelle frame monteert, doe je de fiets ernstig tekort. Een wezenlijk onderdeel van de aerodynamica zit namelijk in de roterende massa: de wielen en de banden die de wind daadwerkelijk moeten doorklieven.
Een aero racefiets is visueel en technisch pas af als er een set hoge wielen in zit. We spreken dan over velgen met een profieldiepte van minimaal 50 millimeter, oplopend tot soms wel 60 of 65 millimeter voor puur vlakke ritten. Deze hoge velgen doen twee dingen: ze verkorten de lengte van de spaken (die veel luchtweerstand opwekken doordat ze als een soort eierklopper door de lucht slaan) en ze geleiden de wind veel soepeler langs het wiel.
HANDIG: extra snelheid bij zijwind. De vorm van moderne carbon wielen is tegenwoordig meer bol ('U-shape') dan V-vormig. Hierdoor wordt de wind niet alleen goed afgevoerd, maar ontstaat er bij schuine zijwind zelfs een aerodynamisch 'zeil-effect'. De wind duwt de bolle velg als het ware vooruit, waardoor je letterlijk gratis snelheid krijgt. Houd er wel rekening mee dat hoge velgen gevoeliger zijn voor harde windvlagen; je moet de fiets met een stevigere hand besturen als je op een open dijk fietst.
Vroeger hadden aero fietsen een erg slechte reputatie als het op comfort aankwam. De platte, stijve carbon buizen dempten nagenoeg geen trillingen, waardoor elke klinker of putdeksel genadeloos werd doorgegeven aan je rug. Om dit te compenseren, zochten ontwerpers naar oplossingen rondom het rubber.
Moderne aero frames bieden tegenwoordig enorm veel ruimte bij de voorvork en achterbrug. Waar vroeger 23 of 25 millimeter de standaard was, worden deze snelle fietsen nu moeiteloos uitgerust met banden van 28 millimeter of soms zelfs 30 tot 32 millimeter breed. Door deze vollere banden in combinatie met tubeless banden technologie (zonder binnenband) te rijden, kun je de bandenspanning flink verlagen. De band veert daardoor veel beter in, wat het gebrek aan comfort in het stijve aero frame perfect compenseert, zónder dat dit rolweerstand kost. Meer over het juiste rubber lees je in onze racefiets banden koopgids.
[Check prijs bij ###COPYCODE3###]Hoewel er in het verleden veel discussie was over de luchtweerstand van de remschijf zelf, heeft de volledige overstap naar schijfremmen de ontwerpers van aero fietsen juist enorm geholpen. Bij de oude velgremmen moest het frame rond de remhoeven (boven je wiel) extreem versterkt en massief gebouwd worden om de remkracht op te vangen. Dit blokkeerde de wind op een cruciaal punt.
Nu de remkracht is verplaatst naar de as van het wiel via schijfremmen, hebben de ontwerpers de kroon van de voorvork en het bovenste gedeelte van de achterbrug veel dunner, ruimer en aerodynamischer kunnen vormgeven. De wind kan nu veel makkelijker tussen de roterende band en het frame door waaien. In theorie én de praktijk zijn moderne aero fietsen met schijfremmen daardoor sneller dan hun voorgangers met velgremmen. Bekijk onze fietsremmen koopgids voor meer verdieping in de verschillende remsystemen.
Je hebt in de theorie nu het perfecte gestroomlijnde frame gekozen, compleet met hoge velgen en weggewerkte kabels. Toch ben je er dan nog niet. De aanschaf van een aero racefiets is vaak de duurste uit de drie fietscategorieën. Omdat deze fietsen bol staan van de dure integratie, is het cruciaal om te weten in welke prijsklasse je zoekt en welke filosofie de verschillende fietsmerken hanteren.
Bij het kiezen van de afmontage is er bij aero fietsen eigenlijk nog maar één verstandige keuze: elektronisch schakelen. Dit is niet alleen een luxeproduct, maar het lost een enorm technisch probleem op. Zoals in deel 2 besproken, lopen alle kabels bij een aero frame volledig binnendoor via het stuur, de stuurpen en het balhoofd. Dit betekent dat die kabels door extreem scherpe hoeken van 90 graden moeten buigen.
Als je kiest voor traditioneel mechanisch schakelen met stalen kabels, zorgt de wrijving in deze strakke bochten er al snel voor dat je fiets zwaar en onnauwkeurig gaat schakelen. Met elektronische systemen is dat verleden tijd. Stroomkabeltjes of draadloze signalen hebben namelijk geen enkele last van bochten. Lees je daarom voor je aankoop goed in via onze Shimano racefiets groepsets en de SRAM racefiets groepsets koopgids om de juiste, naadloze aandrijving te kiezen.
Een echte aero fiets is complex om te bouwen. De platte buizen vereisen meer en beter carbon om toch stijf te blijven. Daarom begint het 'instapsegment' hier pas op het prijspunt waar je bij aluminium endurance fietsen al in het topsegment zit.
Hoewel elke fietsfabrikant de windtunnel in duikt, resulteert dit in compleet verschillende, iconische ontwerpen op de markt. Een kort overzicht van de pure aerodynamische specialisten:
Heb je het juiste budget en je droomfiets gevonden? Loop dan nog even deze drie praktische punten na voordat je definitief afrekent: