Op moderne mountainbikes is de voorderailleur vrijwel verdwenen. Nieuwe modellen zijn nagenoeg allemaal uitgerust met een systeem met één voorblad en een grote cassette bij het achterwiel, vaak met 11 of 12 tandwielen. Dit wordt aangeduid als een 1x (één-keer) aandrijving.
Deze opzet biedt meerdere praktische voordelen in het terrein. Het systeem is eenvoudiger in gebruik omdat je nog maar met één hand hoeft te schakelen. Daarnaast verdwijnt de voorderailleur, een onderdeel waar zich vaak modder ophoopte. Het weglaten van de linkershifter, voorderailleur en extra kettingbladen levert ook een gewichtsbesparing op en creëert ruimte op het stuur voor de bediening van een verstelbare zadelpen.
Een technische uitdaging van deze opzet is de kettinglijn. Omdat de ketting vanaf het enkele voorblad de gehele breedte van de cassette moet overbruggen, loopt deze in de uiterste versnellingen schuiner dan bij een traditioneel systeem. Dit vraagt om een specifieke constructie van de onderdelen om overmatige slijtage tegen te gaan.
Zonder voorderailleur mist de ketting de geleiding die voorkomt dat hij van het voorblad valt tijdens ritten over boomwortels en stenen. Om de ketting op zijn plek te houden, is het voorblad voorzien van een specifiek tandprofiel: het smal-breed (narrow-wide) ontwerp.
De schakels van een fietsketting bestaan afwisselend uit smalle binnenplaatjes en bredere buitenplaatjes. Het tandwiel is hier exact op afgestemd: een brede tand valt in een brede schakel en de daaropvolgende smalle tand in een smalle schakel. Dit zorgt ervoor dat de ketting strak om het blad klemt en minder zijdelingse speling heeft. Meer details over de opbouw van een ketting vind je in onze gids over een fietsketting kopen.
Het tweede onderdeel dat de ketting op zijn plaats houdt, is de wrijvingskoppeling op de achterderailleur. In het Engels wordt dit vaak de clutch genoemd. Dit mechanisme zorgt voor een hogere veerspanning op de kooi van de derailleur, waardoor de ketting strak blijft staan wanneer je over oneffen terrein rijdt. Hierdoor raakt de ketting de achterbrug van het frame niet meer.
De fabrikanten gebruiken hier een eigen benadering voor:
Shimano verdeelt zijn mountainbikegroepen in verschillende niveaus, oplopend in materiaalkwaliteit, duurzaamheid en een lager gewicht. We lopen de meest gangbare groepen langs, zodat je weet welk systeem past bij jouw verwachte gebruik.
Onderaan de ladder vinden we de groepen Altus, Acera en Alivio. Deze systemen zijn ontworpen voor lichte recreatie, zoals ritten over vlakke bos- en zandpaden. De onderdelen zijn gemaakt van zwaardere materialen en de derailleurs missen vaak de eerder genoemde wrijvingskoppeling om de ketting strak te houden. Hierdoor zijn deze groepen af te raden voor ritten op onverharde routes met veel hoogteverschil, wortels en kuilen.
Voor de fietser die regelmatig de onverharde routes opzoekt, begint het aanbod bij Shimano Deore. Dit is de meest toegankelijke groep die beschikbaar is in een moderne 1x12 variant. Het biedt een betrouwbaar schakelgedrag en deelt veel techniek met de duurdere groepen. Het voornaamste verschil is een wat hoger totaalgewicht.
Een trede hoger staat de SLX-groep. Deze groep is lichter dan Deore doordat er ander materiaal is gebruikt, maar de schakelprestaties zijn in de praktijk nagenoeg identiek aan de duurdere series. Voor veel sportieve fietsers vormt SLX een verstandige en degelijke keuze.
Shimano XT is al jaren een vaste waarde voor fanatieke mountainbikers. De onderdelen zijn licht, duurzaam en schakelen soepel, ook na langdurig gebruik in de modder. Het is een veelgebruikte afmontage op de wat luxere fietsen.
De topgroep is XTR. Bij deze groep wordt gebruikgemaakt van materialen als titanium en koolstofvezel (carbon) om het gewicht tot een absoluut minimum te beperken. XTR is ontworpen voor wedstrijdrijders waarbij een lage roterende massa direct invloed heeft op de prestaties. Meer over de eisen voor wedstrijdgebruik lees je in onze cross country en marathon mountainbike koopgids.
Een kenmerk van de huidige Shimano 12-speed groepen (vanaf Deore) is de toevoeging van zogeheten Hyperglide+ technologie. De tandprofielen op de cassette en de vorm van de ketting zijn zo ontworpen dat de ketting bij het schakelen al in het volgende tandwiel grijpt voordat deze het vorige loslaat. Hierdoor kun je druk op de pedalen blijven zetten tijdens het schakelen, wat voordelig is als een klim plotseling steiler wordt.
Daarnaast vereist de opkomst van elektrische mountainbikes een specifiek soort aandrijving. De hoge trekkracht van een middenmotor zorgt voor snellere slijtage. Shimano heeft hiervoor de Linkglide-onderdelen ontwikkeld. Deze cassettes en kettingen zijn dikker en robuuster gebouwd. Ze zijn zwaarder en schakelen iets trager, maar de levensduur is aanzienlijk langer onder de zware constante belasting van een motor. Alles over deze fietscategorie lees je in de elektrische mountainbike koopgids.
SRAM was de fabrikant die het systeem met één voorblad op de mountainbike breed toegankelijk maakte. Hun huidige ecosysteem is gebouwd rond de zogeheten 'Eagle' aandrijving. Dit kenmerkt zich door 12 versnellingen en een zeer breed bereik (vaak van 10 tot 50 of 52 tanden op de achterste cassette).
De basis van de Eagle-lijn wordt gevormd door de SX en NX groepen. Deze groepen bieden 12 versnellingen, maar maken gebruik van zwaardere materialen om de kosten laag te houden. Ze passen op traditionele wielen, wat ze een toegankelijke upgrade maakt, al is de schakelactie minder verfijnd dan bij de duurdere modellen.
Een belangrijke stap omhoog is de GX-groep. Voor veel fanatieke recreanten en serieuze mountainbikers is dit de standaard. De verhouding tussen gewicht, slijtvastheid en de precisie van het schakelen is hier goed in balans, vergelijkbaar met de SLX en XT groepen van de concurrentie.
Voor de hogere prijsklassen biedt SRAM de X01 en XX1 groepen. X01 is ontworpen voor maximale robuustheid en wordt veel gebruikt voor ruig terrein met stevige afdalingen, zoals we in detail bespreken in onze enduro, trail en all-mountain bike koopgids. XX1 is de lichtste variant binnen het aanbod, waarbij veel koolstofvezel (carbon) wordt toegepast. Deze groep richt zich specifiek op de prestatiegerichte wedstrijdrijder.
Een opvallende ontwikkeling bij SRAM is de toevoeging van elektronisch schakelen onder de noemer AXS. Hierbij is de traditionele stalen schakelkabel vervangen door een draadloze verbinding, gevoed door een kleine accu op de derailleur. Het voordeel bij offroad gebruik is dat een draadloos systeem niet beïnvloed wordt door zand in de kabels of een kabel die op den duur uitrekt. De schakelactie blijft daardoor onder alle weersomstandigheden constant en kost zeer weinig handkracht.
De meest recente technische wijziging is het 'Transmission' systeem (ook wel T-Type genoemd). Dit systeem past de manier waarop de achterderailleur wordt gemonteerd fundamenteel aan. In plaats van een bevestiging aan een klein, buigzaam aluminium onderdeel (de derailleurpad), wordt een Transmission derailleur rechtstreeks om de steekas van het achterwiel gemonteerd.
Deze directe montage creëert een zeer stijve constructie. Het stelt de fietser in staat om zelfs onder zware druk op de pedalen betrouwbaar te schakelen en maakt de derailleur zeer goed bestand tegen zijdelingse klappen, bijvoorbeeld door stenen of een valpartij. Deze stevige en zwaardere opbouw zien we steeds vaker terugkomen, wat uitstekend past bij de fietsen in de relatief nieuwe downcountry mountainbike koopgids.
Hoewel Shimano en SRAM veruit de meeste fietsen voorzien van een versnellingsgroep, zijn er wel degelijk andere fabrikanten actief in de mountainbikewereld. Deze merken richten zich vaak op een specifiek segment of een bepaalde prijsklasse.
Wanneer onderdelen van de aandrijving aan vervanging toe zijn, of als je de fiets wilt verbeteren, is het nuttig om te weten waar een investering het meeste rendement oplevert.
Bij het upgraden van een mountainbike denken veel fietsers direct aan een duurdere achterderailleur. In de praktijk is het echter de versteller (shifter) op het stuur die voor een groot deel het schakelgevoel en de precisie bepaalt. De derailleur volgt simpelweg de spanning op de kabel. Het is daarom merkbaarder om te investeren in een hoogwaardige shifter (bijvoorbeeld een Shimano XT) en deze te combineren met een voordeligere derailleur (zoals Deore). Dit levert een directer schakelgedrag op dan de omgekeerde situatie.
Fabrikanten raden logischerwijs aan om alle onderdelen van één merk te gebruiken voor de soepelste werking. Als vuistregel geldt in ieder geval: een achterderailleur en een shifter moeten van hetzelfde merk (en hetzelfde aantal versnellingen) zijn. De afstand waarmee de kabel per klik wordt aangetrokken verschilt namelijk per fabrikant.
Bij slijtageonderdelen zoals de ketting en de cassette is er in theorie iets meer ruimte om te combineren. Veel fietsers kiezen er bijvoorbeeld voor om bij slijtage een voordeligere cassette van een ander merk of een ketting van KMC te monteren. Dit functioneert technisch, mits het aantal versnellingen overeenkomt en het type passing op de naaf juist is. Houd er wel rekening mee dat specifieke ontwerpen, zoals Shimano's mogelijkheid om soepel te schakelen onder zware trapdruk, minder nauwkeurig werken wanneer je componenten van verschillende merken met elkaar vermengt.
Een lichte cassette uit het absolute topsegment kost bij vervanging al snel honderden euro's. Wanneer de originele onderdelen van een luxe mountainbike versleten zijn, is het voor veel recreatieve fietsers een rationele beslissing om een trede lager te kiezen in de hiërarchie. Een vervangende cassette uit de middenklasse (zoals SRAM GX of Shimano SLX) is weliswaar zwaarder in gewicht, maar de levensduur is vergelijkbaar en het scheelt aanzienlijk in de jaarlijkse onderhoudskosten. Om de kosten verder te drukken blijft tijdig onderhoud essentieel: reinig de aandrijflijn na ritten in de modder en vervang de ketting voordat deze te ver oprekt.
Terug naar Koopgids