Als je het ultieme contrast in de fietsenwereld wilt zien, moet je een Downhill bike naast een cross country en marathon mountainbike zetten. Bij die laatste vecht je tegen de zwaartekracht om zo efficiënt mogelijk boven te komen. Bij een Downhill bike is de zwaartekracht je béste vriend en je enige motor. Het frame is extreem robuust gebouwd en weegt aanzienlijk meer, simpelweg om de catastrofale impact van sprongen van meerdere meters hoog te kunnen overleven.
Hoewel deze fietsen visueel veel op elkaar lijken, is de scene grofweg opgesplitst in twee filosofieën met elk een eigen type fiets: Downhill (DH) en Freeride.
Downhill is een pure racesport. Het doel is simpel: zo snel mogelijk van start naar finish denderen. Een Downhill mountainbike is ontworpen om de kortste lijn te houden door zogenaamde 'rock gardens' (velden vol met enorme rotsblokken) en over weggespoelde worteltapijten. De fiets is bizar stabiel op duizelingwekkende snelheden. Dit wordt bereikt door een extreem lange wielbasis; de wielen staan zover mogelijk uit elkaar om te voorkomen dat de fiets onrustig gaat stuiteren of wegbreekt op topsnelheid.
Freeride draait niet om seconden, maar om stijl. Denk aan evenementen zoals de beroemde Red Bull Rampage, waar rijders zich van verticale kliffen storten en gigantische trucs (zoals backflips en tailwhips) uitvoeren. Een Freeride bike heeft vaak nagenoeg dezelfde extreme hoeveelheid vering als een Downhill bike, maar de geometrie is net iets compacter. De achterbrug (chainstays) is korter gemaakt, waardoor de fiets veel makkelijker in de lucht te manoeuvreren en te 'gooien' is. Dit is dé ultieme fiets voor de moderne bikeparken, waar enorme aangelegde springschansen (jump lines) de hoofdrol spelen.
[Check prijs bij ###COPYCODE1###]Het enthousiasme over de looks van deze brute machines vertroebelt soms de realiteit bij de aankoop. Het is essentieel om te beseffen waar je dit materiaal inzet. Koop nooit een Downhill of Freeride bike voor je zondagochtendritjes over de lokale bospaden. Op de relatief vlakke, kronkelende zandpaden in Nederland (of je nu in de bossen in Zuid-Limburg rijdt of op de Utrechtse Heuvelrug) is deze fiets werkelijk onbruikbaar. Je trapt je een ongeluk, het stuurgedrag is te log voor krappe bochtjes zonder hellingshoek en de vering absorbeert al je snelheid.
TIP: wees eerlijk over je reisbereidheid. Deze fietsen koop je uitsluitend als je bereid bent om te reizen. Ze horen thuis in specifieke bikeparken net over de grens, zoals in het Duitse Winterberg of Willingen, of tijdens de zomervakanties op de gruwelijk steile pistes in de Franse, Oostenrijkse of Zwitserse Alpen.
Wanneer je met vijftig kilometer per uur op een veld vol met natte boomwortels en rotsen afstuurt, moet je blindelings op je materiaal kunnen vertrouwen. Een lichte stuurfout of een onderdeel dat meegeeft onder de immense druk, eindigt op deze snelheden genadeloos in een crash. Daarom zijn het frame en de vering op Downhill en Freeride bikes ontworpen met specificaties die in elke andere fietscategorie als pure waanzin zouden worden bestempeld.
Het meest in het oog springende kenmerk van deze zwaartekracht-machines bevindt zich aan de voorkant. Waar vrijwel alle andere mountainbikes een voorvork hebben die met één enkele kroon onder het balhoofd vastzit (een 'single-crown' vork), zijn Downhill fietsen uitgerust met een zogenaamde dubbelkroons voorvork (dual-crown). Hierbij lopen de dikke vorkpoten helemaal dóór naar boven en worden ze zowel onder als boven de balhoofdbuis van het frame vastgeklemd.
HANDIG: stijfheid redt levens. Deze dubbele klemming zorgt voor een ongekende stijfheid in de stuurinrichting. Wanneer je een sprong van drie meter hoog landt, of je voorwiel boort zich met volle vaart in een rotsformatie, buigt de voorvork geen millimeter naar achteren. Hij stuurt haarscherp en direct. Binnenin deze massieve vorkpoten schuilt de veerweg: liefst 200 millimeter of soms zelfs 210 millimeter ruimte om in te veren, waardoor de diepste kraters in de piste moeiteloos worden gladgestreken.
Aan de achterkant van de fiets moet de vering net zoveel geweld kunnen incasseren. Waar we in de Trail- en All Mountain-categorie nog een mooie balans zagen tussen luchtdempers en veren, is lucht in de Downhill-scene een zeldzaamheid geworden. Hier regeert de massieve 'Coil' shock: een enorme schokdemper omwikkeld door een zware stalen of lichtere titanium spiraalveer.
De keuze voor een stalen veer in plaats van gecomprimeerde lucht heeft twee vitale redenen. Allereerst de wrijvingsloze werking; een stalen veer reageert veel soepeler op de allereerste, kleinste trillingen (de 'small bump sensitivity'), waardoor het achterwiel als het ware aan de grond vastkleeft en de grip fenomenaal is. Ten tweede bouwt lucht door wrijving enorme hitte op. Daal je in de Alpen een kwartier lang achter elkaar keihard af op een luchtdemper, dan warmt de lucht binnenin op. Dit verandert de luchtdruk, waardoor je vering halverwege de run ineens stug en onvoorspelbaar aanvoelt. Een stalen veer is volledig immuun voor deze oververhitting.
[Check prijs bij ###COPYCODE2###]Om al die brute vering bruikbaar te maken, is de geometrie van het frame tot het absolute limiet opgerekt. Een Downhill bike is de langste fiets die je zult tegenkomen op de berg. De wielbasis (de afstand tussen het voor- en achterwiel) is gigantisch. Dit maakt de fiets op lage snelheden enorm onhandig, maar zodra de snelheid oploopt en de afdaling steiler wordt, resulteert die lengte in de stabiliteit van een goederentrein.
De balhoofdhoek, oftewel de hoek waaronder de voorvork naar voren steekt, is extreem 'lui' (slack). Waar een normale mountainbike rond de 67 graden zweeft, duikt een Downhill bike moeiteloos naar de 63 graden of zelfs minder. Dit zorgt ervoor dat het voorwiel zover voor de berijder uit rolt, dat het risico om over de kop te vliegen in loodrechte en listige afdalingen nagenoeg nihil is.
Met een extreem lang frame en massieve vering die speciaal ontworpen zijn om de zwaarste klappen te absorberen, verschuift de aandacht naar de afmontage. Omdat je deze fietsen uitsluitend bergafwaarts gebruikt, worden de regels rondom versnellingen, remmen en banden compleet herschreven. De onderdelen op een zwaartekracht-machine hebben bar weinig gemeen met reguliere fietsonderdelen; alles draait om overlevingskracht en het incasseren van misbruik.
Kijk je naar de achterste tandwielen (de cassette) van een Downhill bike, dan valt direct op hoe absurd klein deze is. Waar normale mountainbikes uitgerust zijn met twaalf versnellingen en een gigantisch tandwiel om steile beklimmingen te bedwingen, ontbreekt dat 'klimverzet' hier volledig. Omdat je met de skilift omhoog gaat, hoef je alleen maar te kunnen bijtrappen in de afdaling om snelheid te maken voor een grote sprong.
Daarom gebruiken Downhill en Freeride bikes zeer specifieke groepen (zoals SRAM XO1 DH of Shimano Saint) met slechts zeven dicht op elkaar gepakte versnellingen. De kettingen en derailleurs zijn extra zwaar uitgevoerd en staan onder een immense spanning om te voorkomen dat ze van het voorblad klapperen op gruwelijk ruig terrein. Hoewel de gepatenteerde schakeltechniek sterk leunt op de systemen die we beschrijven in de Shimano racefiets groepsets en de SRAM racefiets groepsets koopgids, zijn de uitvoeringen voor Downhill totaal ongeschikt voor enig ander gebruik dan racen richting het dal.
Als je bijna twintig kilo aan metaal, vering en rubber met vijftig kilometer per uur een bergwand af slingert, red je het niet met standaard remmetjes. Stopkracht is op een Downhill bike direct verbonden met je veiligheid. Deze fietsen zijn daarom standaard uitgerust met agressieve hydraulische remklauwen die voorzien zijn van vier zuigers (4-piston systemen) voor maximale knijpkracht en dosering.
HANDIG: voorkom oververhitting. Wat pas écht opvalt, is de diameter van de remschijven. Remschijven van 200 millimeter zijn hier het absolute minimum. Tegenwoordig rolt het gros van deze fietsen uit de fabriek met gigantische 220 millimeter of zelfs 223 millimeter schijven. Deze enorme metalen platen koelen veel sneller af, waardoor de remvloeistof tijdens een minutenlange, loeisteile afdaling in de Alpen niet aan de kook raakt. Wil je precies begrijpen hoe hitte-afvoer werkt? Duik dan in onze fietsremmen koopgids.
[Check prijs bij ###COPYCODE3###]De banden van een Downhill bike zijn de ongezongen helden van de afdaling. Hier draait alles om de zogenaamde 'Downhill Casing'. Dit betekent dat de zijwangen van de banden extreem dik en verstevigd zijn met meerdere lagen rubber en kevlar. Dit voorkomt dat je op volle snelheid de band op een scherpe rots direct tot op de velg kapot slaat (een stootlek). Uiteraard is de combinatie met tubeless banden (vloeibare latex in plaats van een binnenband) hierbij onmisbaar voor maximale lekbestendigheid.
Qua wielmaat heerst ook in deze extreme discipline inmiddels de geprezen 'Mullet' set-up. Door een groot 29 inch voorwiel te combineren met een kleiner 27.5 inch achterwiel, behoud je de rolsnelheid aan de voorkant, maar creëer je ruimte aan de achterkant. Vooral wanneer je van een metershoge rots springt (een drop-off) en je je lichaamsgewicht zover mogelijk naar achteren en naar beneden moet gooien om de landing op te vangen, voorkomt dat kleinere achterwiel dat de noppen van de draaiende band akelig hard in aanraking komen met je zitvlak.
Zelfs het zadel ontsnapt niet aan het extreme karakter van deze sport. Een Downhill zadel is opvallend klein, vaak sterk naar achteren gekanteld, en wordt eigenlijk nooit gebruikt om daadwerkelijk op te zitten; je staat immers de hele afdaling op je pedalen. Waar dient het dan voor? Je gebruikt het zadel voornamelijk als contactpunt om de fiets met de binnenkant van je knieën en dijen door krappe bochten te 'sturen' en onder je te stabiliseren in de lucht. Waar je bij een normale aankoop let op zitbotjes en comfort, zoek je hier iets compleet anders. Neem onze fietszadel koopgids goed door om te snappen welk profiel zadel het beste werkt om je fiets in de lucht te dirigeren.
De beslissing is gevallen: er moet een Downhill of Freeride bike komen om deze zomer de bikeparken in de Alpen onveilig te maken. In de winkel of op de (enorme) tweedehandsmarkt wachten nog een paar keiharde keuzes. Omdat deze sport extreem veeleisend is voor zowel mens als machine, steken we het koopadvies hier wezenlijk anders in. Veiligheid, crash-bestendigheid en de staat van het onderhoud zijn de absolute prioriteiten.
Voordat je überhaupt een maximaal budget voor de fiets vaststelt, is er een snoeiharde spelregel: reserveer eerst een fors bedrag voor je eigen veiligheid. Zonder de juiste uitrusting word je in de grote bikeparken niet eens toegelaten tot de skilift, en terecht.
Je hebt als absolute basis een gecertificeerde Full-Face helm nodig (met een vast kinstuk dat je kaak beschermt) en een goede 'goggle' (een skibril) tegen opspattende stenen en stof. Daarnaast is de nekbrace, zoals de bekende systemen van Leatt, inmiddels de standaard geworden om fatale nekletsels bij een valpartij te voorkomen. Combineer dit met een stevige rugprotector (body armor) en zware kniebeschermers, en je snapt waarom de protectie alleen al een serieuze investering is. Bezuinig hier nóóit op om toch dat duurdere fietsframe te kunnen kopen.
In het professionele World Cup-circuit rijdt iedereen op superstijf en vederlicht carbon. Toch is de realiteit voor 90 procent van de recreatieve park-riders anders: aluminium is simpelweg de verstandigere keuze. Downhill is een sport van vallen en opstaan. Je gaat de fiets een keer loeihard tegen een rotswand parkeren, of je schuift met hoge snelheid over een stenenveld. Aluminium is ontzettend taai en incasseert zo'n klap met een deuk of een kras, waar carbon bij een scherpe, puntige impact kan delamineren of scheuren. Bovendien drukt aluminium de prijs aanzienlijk, wat ruimte overlaat in het budget voor liftpassen.
Hoewel veel merken een Downhill model in de line-up hebben, zijn er een paar namen die de bergen domineren met hun unieke veersystemen:
Omdat nieuw zo duur is, floreert de tweedehandsmarkt voor Downhill bikes. De grens tussen een geweldige deal en een bodemloze geldput is hier echter flinterdun. Let bij bezichtiging altijd op deze drie cruciale punten:
